دوك نخ ریسی اولین وسیلة پارچه بافی است كه الیاف را به نخ تبدیل می كند. تكامل این وسیله نقش مهمی در پیشرفت فن نساجی داشته و مقدمة پیدایش چرخ نخ ریسی است . یافته های باستان شناسی نشان دهندة استفادة دوك از دورة نوسنگی است . در بسیاری از محوطه های باستانی عصر نوسنگی ایران دوكهای متعددی یافت شده اند. مهری از محوطة چغامیش خوزستان متعلق به ۳۳۰۰ ق م زنی را در حال نخ ریسی نشان می دهد.
تصویر نمونه ای از نخ ریسی در ایران باستان را نشان می دهد. زنی با دستانی پوشیده از زیور آلات، به حالت غیر رسمی و چهار زانو در برابر میزی نشسته. او دوكنخ ریسی را كه در بالا دارای فرمی گُل مانند است با دست چپ خود گرفته است. لباس تونیك مانند بدون آستینی به تن دارد و سرپوشی كه بر شانه اش افتاده،موهای بلند او را نمایان ساخته. شخصی كه در پشت ایستاده نیز لباسی با آستینی كوتاه به تن دارد. در این تصویر صندلی با پارچه ای پوشیده شده و در برابرمیزی كه پایه های كوتاه و رویه ای ضخیم دارد، قرار گرفته. بر روی میزخوراكی از ماهی و شش -هفت عدد نان وجود دارد. به نظر می رسد زن از طبقه ی بالای اجتماعی باشد. در پشت سر او خدمتكاری مشغول باد زدن این زن است. این اثر در موزه ی لوور نگهداری می شود.جنس ماده ی این نقش برجسته نشان می دهد كه این اثر متعلق به شوش و مربوط به قرن هفتم یا هشتم پیش از میلاد است.
در دورة اسلامی نیز دوك نخ ، چرخ نخ ریسی و دستگاه بافندگی مهمترین ابزارهای بافت بودند. مسكویه (۳۲۰ـ۴۲۱؛ ج ۲، ص ۲۳۰) احتمالاً به چرخ نخ ریسی در یكی از شهرهای عصر آل بویه اشاره دارد، كه نشان دهندة كارآیی بالای این دستگاه است . این دستگاه در دورة اسلامی نیز با پیشرفتهای فنی همراه بود، از جمله تكامل ركابهای مخصوص بالا و پایین بردن متناوب تارها با حركت پا، كه تواناییهای بافنده را به مقدار زیاد افزایش می داد. در این دوره دستگاههای ركاب دار رواج یافت.
