افوشته محله‌ای در میان درختان سرسبز

افوشته محله‌ای در میان درختان سرسبز

ین محله تاریخی و زیبا، تاریخی عظیم و منحصر به فرد را با خود یدك می ‌كشد كه نشان دهنده آن است كه این محله آرام و ساكت، روزگاری منطقه ‌ای بزرگ و مهم بوده است.
  • 1401/06/22
  • استان : اصفهان
  • شهر : نطنز
  • دسته : مناطق تفریحی ایران
آدرس : در سمت جنوب شرق نطنز، محله ‌ای به نام افوشته قرار دارد
تلفن : 66059000-021

ین محله تاریخی و زیبا، تاریخی عظیم و منحصر به فرد را با خود یدك می ‌كشد كه نشان دهنده آن است كه این محله آرام و ساكت، روزگاری منطقه ‌ای بزرگ و مهم بوده است.

افوشته محله‌ای در میان درختان سرسبز-AczN2SbtgA
در سمت جنوب شرق نطنز، محله ‌ای به نام افوشته قرار دارد كه در بین درختان سرسبز و سر به فلك كشیده، مانند نگینی درخشان و سبز خودنمائی می‌ كند. قرارگیری ۹ اثر تاریخی زیبا و منحصر به فرد متعلق به دوره ‌های مختلف تاریخی در كنار هم آن هم تنها در یكی از محلات نطنز، سبب خلق شگفتی در دنیای تاریخ شده است. مجموعه تاریخی افوشته، شامل حمام، مسجد، آب انبار، شربت خانه، حسینیه، مسجد، بقعیه میر سید و بقعه سید حسن واقف است كه یك دوره تاریخی ۶۰۰ ساله را با خود به همراه دارد.

افوشته بخش حاكم نشین نطنز در روزگاران گذشته بوده كه در جنوب محله تاریخی نطنز قرار دارد. افوشته دارای پنج محله است: محله بالا، محله باغباد، محله سادات یا میرسید، محله دیزآب، محله پایین. بیشتر آثار افوشته توسط شخصی به نام سید واقف در قرن نهم ساخته شده است. این محله تاریخی و زیبا، تاریخی عظیم و منحصر به فرد را با خود یدك می ‌كشد كه نشان دهنده آن است كه این محله آرام و ساكت، روزگاری منطقه ‌ای بزرگ و مهم بوده است. قرارگیری خانه سورگاه، مقبره سید حسن واقف، مقبره میرسید واقف، حمام، شربت ‌خانه، آب انبار، مسجد، حسینیه و خانقاه در كنار هم در فاصله چند متری از یك‌دیگر، گواه این ادعا است. اینك به معرفی این آثار می پردازیم

خانه سورگاه افوشته

خانه سورگاه در محله افوشته نطنز، بر روی تپه‌ ای مشرف بر حسینیه افوشته قرار دارد كه چشم اندازی بسیار زیبا و سرسبز از محله زیبای افوشته را زیر پای خود دارد. خانه سورگاه متعلق به دوره تیموری است، این بنا از شمال و شرق به حسینیه افوشته، از جنوب به آب انبار افوشته و از غرب به باغات سرسبز این محله منتهی می ‌شود. رسم‌ بندی، تزئینات داخلی و پی ‌های مستحكم این بنا بر روی بستر سنگی بزرگ، نشان دهنده استحكام و قدمت تاریخی این بنا دارد. این بنا مكانی برای پذیرائی از میهمانان سید حسن واقف بوده، همچنین زمانی كه وی، تبلیغ مذهب تشیع را آغاز كرد، از این مكان به عنوان تجمع و مكانی برای مشورت با دیگران استفاده می كرد.

مقبره سید حسن واقف

آرامگاه سید حسن الحسینی مشهور به سید واقف دارای برجی مرتفع و هشت ضلعی با گنبد دوپوش و فیروزه رنگ و زیبا است كه بر روی تپه ‌ای مشرف بر محله افوشته قرار گرفته است.

بقعه میر سید

سومین اثر از این ۹ اثر منحصر به فرد افوشته، در شمال شرقی این محل بر فراز تپه‌ ای كم ارتفاع حد فاصل بین محله میرسید و محله دیزآب قرار دارد كه آرامگاهی بزرگ با طرحی جالب و زیبا مشهور به گنبد میرسید است. بنا كه رو به جنوب شرقی دارد هشت ضلعی و محیط آن بالغ بر ۲۰ متر است. این ساختمان ۲ طبقه دارای ۸ صفه در هر طبقه است كه صفه‌ های فوقانی از طریق غلام گردش ‌ها به هم ارتباط دارند.  گنبد فیروزه فام كه دارای پوشش كاشی با اشكال هندسی است، ساقه آن دارای كتیبه ای به عرض ۲.۳ متر و حاوی ۱۲ سوسن شامل نام ۱۲ امام به خط كوفی درشت می ‌باشد كه در متن كاشی‌ های معرق طرح ریزی شده است. گنبد میر سید متعلق به قرن نهم هجری قمری بوده و در تاریخ ۰۸/۰۷/۱۳۵۲ به شماره ۹۵۴ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

حمام

حمام افوشته كه در جنوب غرب ساختمان خانقاه در محله افوشته قرار دارد متعلق به قرن ۹ هجری است و توسط سید واقف ساخته شده است. این حمام در سطحی پایین ‌تر از كوچه قرار گرفته و با پاگردی قبل از ورودی و پله،‌ به هشتی كوچكی وارد می شود كه سنگ نوشته ‌ای به دیوار مقابل در ورودی نصب شده است. صفه ‌های رواق جنوب غربی حدود ۵۰ سانتی متر از كف رواق بالاتر قرار داشته و در وسط هر ۳ رواق، حوض آب كم عمقی با دیواره و فواره سنگی دیده می شود. حوض میانی به صورت كثیرالاضلاع هشت ضلعی و دو حوض دیگر به صورت شش ضلعی است و سقف همه قسمت‌ های حمام از نوع طاق ضربی گنبد دار بوده كه بلندتر از سطح كوچه قرار گرفته است. در سه جبهه رختكن شمال شرقی آن سه شاه نشین یا صفه به ارتفاع پنج سانتی متر از كف رواق قرار دارد كه صفه شمال شرقی به صورت محرابی پنج ضلعی است. حمام افوشته با شماره ۱۶۹۵ مورخ ۱۷/۰۹/۱۳۶۴ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

شربتخانه

شربت‌ خانه در پشت حمام افوشته قرار گرفته و تك بنایی است كم نظیر كه به صورت ساختمانی با فضای مركزی چهارگوش با دو گوشوار هشت بر و ۲ گوشواره شش بر در ۴ گوش آن و ۴ ایوان در ۴ جبهه آن به چشم می ‌خورد كه بی ‌تردید از ارزشمندترین اثر تاریخی نطنز از نظر هنری است و مربوط به دوره تیموری است. بنای اولیه ۲ طبقه بوده و بر فراز طبقه دوم گنبدی وجود داشته و فضای داخلی اتاق مركزی را تزئینات گچبری و نقاشی ‌های برجسته تا ارتفاع ۱.۲متر از دیوار پوشانده كه در نوع خود بی‌ نظیر است. از طبقه دوم جز دیواری كوتاه با پوشش كاشیهای شش بر و جای حوضی كوچك چیز دیگری بجای نمانده بود كه در تعمیرات اساسی اخیر جای حوض صاف گردید و بام به صورت یكپارچه درآمده است. طبقه دوم تا پایان دوران قاجار نیز برپا بوده و دزدان محلی آنجا را مخفی گاه اموال ربوده شده قرارداده بوده اند كه پس از مدتی موضوع آشكار و به دستگیری آنان می انجامد. حوض طبقه دوم كه بر وسط سقف اول یا بام فضای مركزی بنا گردیده بود طرحی شبیه حوض موجود در ایوان ساختمان عالی قاپو اصفهان داشته و به احتمال زیاد آب آن از طریق لوله های سفالین (بگویش محلی تنبوشه) ازقنات هودجه كه درمحله بالای افوشته جریان داشته تامین می گردیده است (این قنات از اكثر خانه های محله بالا گذشته و پس از دور زدن مسجد افوشته به استخر مربوطه واقع در سورگاه، خانه بروجردی و اسعد واقفی می ریخته است) و به گفته سالمندان افوشته به هنگام ساخت منبع آب جهت حمام افوشته آثاری از لوله های سفالین كه در جهت شربتخانه امتداد داشته مشاهده شده است.

آب  انبار

از دیگر آثار تاریخی افوشته نطنز آب ‌انبار آن است كه در محدوده جنوب شرقی این شهر است و مقابل ورودی غربی حسینیه تاریخی ۶۰۰ ساله این محله قرار دارد. سردر این بنای ساخته شده در عصر محمدشاه قاجار شامل طاقی رومی به بلندی ۸,۴ متر و دهانه ۵ متر است كه در دو طرف آن ۲ سكو از جنس سنگ مرمر دیده می‌ شود. سه جبهه داخل ورودی این آب‌ انبار از كف سكوها دارای تزئینات كاشی ‌كاری است كه وسط این كاشی‌ ها را عبارت قال رسول ‌الله به خط ثلث سفید پر كرده است. بالای كاشی ‌كاریهای ۳ جبهه به فاصله تقریبی ۱۰ سانتی ‌متر یك كتیبه كاشی كمربندی به عرض ۱۸ سانتی ‌متر آغاز می‌ شود كه سه جبهه را دور می ‌زند ولی بخش غربی آن فرو ریخته و متن كتیبه به خط ثلث سفید در زمینه آبی است كه حدیثی از پیامبر درباره اكرام و یاری سادات نقل می ‌كند. آب انبار از كف كوچه تا محوطه شیر آب جمعا دارای ۳۳ پله سنگی است به بلندی هر كدام حدود ۳۵ سانتی ‌متر یا بیشتر است و سطح خارجی مخزن آن دارای گنبدی بدون ساقه با ۲ بادگیر نیمه خراب است. این بنا حدود ۲۰۰ سال قدمت دارد. در متن كاشیكاریهای این بنا نام بانی و تاریخ ساخت مشخص نیست ولی گفته شده كه این آب انبار همراه با ۶ آب انبار دیگر در روستاهای طامه، ابیازن، خفر، چیمه، كمجان و برز را حاج ابوالقاسم طامه ‌ای در زمان محمد شاه قاجار ساخته است.

كاشی ‌كاری و گچبری است، در اوایل قرن نهم هجری قمری بنا گردیده است. در كتیبه تنكه بخش بالای در كوچك چوبی آن در متن گل و بوته های منبت جمله‌ های صاحبه و مالكه السید حسن فی رمضان السنه احدی و ثلاثین و ثمانمائه  به سال ۸۳۱ هجری قمری  كنده كاری شده و چنانچه تاریخ ساخت در را برابر با زمان پایان گرفتن ساختمان مسجد بدانیم، می ‌توان گفت كه این بنا، پس از ساخت گنبد یعنی سال ۸۲۸ به بعد آغاز و به سال ۸۳۱ پایان گرفته است. مسجد دارای ۲ در ورودی یكی در سمت قبله و دیگری در سمت حسینیه است و شبستان مسجد متشكل از ۳ قسمت می ‌باشد كه شامل قسمت میانی و بخشهای جنبی است. قسمت میانی به ابعاد ۷ در ۳۵ متر و روی هم شامل ۴ طاق رومی برجسته و گود نسبتا مرتفع بوده كه سقف نزدیك محراب دارای مقرنس گچی ساده است. بخش ‌های جنبی در زمان گذشته ۲ طبقه بوده و ورودی آنها یكی در هشتی پشت سردر از طریق پله‌ بام و دیگری در انتهای راهرو یا دالان سمت غرب قرار داشته كه هنوز پلكانی چند از آن به ‌جای مانده است و هر ۲ قسمت از طریق ۲ درگاه كه اكنون تیغه شده میانی به چشم می خورد. اگر بخواهیم اطلاعات دقیق ‌تری نسبت به در مسجد داشته باشیم باید بگوئیم با توجه به مشابهت منبت ‌كاری این دو در به نظر می ‌رسد كه هر ۲ توسط استاد علی نجار نقار ساخته شده باشد و با توجه به اینكه در متن كتیبه از مالكیت شخصی درها صحبت شده، احتمالا این درها از جای دیگری به این مسجد منتقل شده‌ اند.

حسینیه

حسینیه افوشته نطنز كه از موقعیت مكانی ممتاز برخورداراست مانند نگین انگشتری، مجموعه‌ای از آثار تاریخی افوشته، مانند سردر خانقاه سید واقف، مسجد جامع افوشته، خرابه‌ های شبستان بزرگ آن و باقی ‌مانده ساختمان‌ های قدیم سورگاه را به گرد خود آورده است. این حسینیه، مربع شكل و مساحت آن در حدود ۸۳۵ متر مربع بوده و از بناهای زمان قاجار است و مبین آن است كه به سال ۱۲۶۸ هجری قمری برابر با سال چهارم پادشاهی ناصر الدین شاه قاجار این تكیه بنا شده است. این حسینیه هم اكنون نیز در ماه ‌های محرم و صفر مملو از جمعیت است. در دهه اول محرم، در این حسینیه مراسم تعزیه خوانی با حضور اساتید برجسته تعزیه در ایران اجرا می ‌شود.

سردر خانقاه

آخرین اثر از این محله، سردر خانقاه افوشته است كه خانه ‌ای را كه سید واقف در سال ۸۴۹ هجری قمری برای سكونت خویش احداث كرده بود در زمان وقف دارایی خود، به سال ۸۵۷ هجری قمری آنرا نیز در دایره شمول وقف قرار داد و خانقاه حسینی نامید كه از آن پس بدین نام مشهور شد. قسمت‌های مختلف این بنا شامل سردر یا جلوخان، در خانقاه و حیاط خانقاه است و جلوخان كه به سردر خانقاه مشهور است به عرض دهنه ۴.۷ متر با ۲ سكو به عرض ۶۸ و بلندی ۷۰ سانتی متر در طرفین راهروی ورودی آن است. سقف این جلوخان بسیار بلند و از نوع طاق ضربی آجری با تزئینات مقرنس گچی بوده و ۳ جبهه داخلی آن از كاشی ‌های معرق با نقوش گوناگون پوشیده شده است.

سایر جاذبه‌های افوشته

قنات های این منطقه نیز بسیار جالب توجه است و شامل قنات افوشته یا كوره، قنات بلبل، قنات باغباد، قنات امام (چشمه امام)، قنات صابونی یا شیشه گرخانه، قنات دیزآب، قنات رفیع و قنات زین الدین است. آثار تاریخی این منطقه نیز شامل مسجد جامع، حسینیه، جایگاه هیئت اباالفضل، سردر خانقاه سید واقف، آب انبار، حمام، شربت خانه یا چهارصفه، دالان محله سادات، سرداب محله سادات، سورگاه، گنبد میر سید، خانه انتخاب السلطان، گنبد سید واقف، قلعه باغباد، مسجد باغباد، بقعه بابا شیخ علی، حمام محله پایین، مسجد عبدالله خان، مسجد غیاث، خانه میرزا محمود وزیر، خانه میرزا نصرالله خان، عصارخانه حاجی محمد رضا انصاری، عصارخانه عبدالرسول، عصارخانه حاجی آقا حقیقی، چنار كهنسال آسیاب تل مصلی، بقایای چند آسیاب آبی می باشد كه به معروفترین آنها اشاره كردیم.