خانه تاریخی جاجرمی از بناهای اواخر دورۀ قاجاریه و نمونه ارزشمندی از معماری سنتی نوع حیاط مركزی است كه در دل شهر بجنورد قرار دارد و هماكنون با عنوان خانه صنایعدستی، مآمن هنرمندان بسیاری از این شهر شده است.در خیابان طالقانی شرقی بجنورد و در كوچه جاجرمی، خانهای به همین نام جا خوش كرده است كه روایتگر بخشی از تاریخ و هنر این شهر است. بنایی كوچك كه گرچه درست در دل شهر و در هیاهوی زندگی ماشینی قرار گرفته اما كافی ست برای فراموشی و دوری از این هیاهو و رسیدن به آرامش، دقایقی قدم در این خانه تاریخی بگذاری، در معماری زیبای آن غرق شوی و به بازدید غرفههایی بروی كه حالا هركدام مآمن هنرمندی شده است تا با كیمیای هنر خود، صنایعدستی و تولیداتی را خلق كنند كه نمونهاش بیبدیل است.
تولیداتی كه در قالب گلیم، معرق، سفال، صنایع چرم، چاروق، البسه محلی و… تبلور یافته و در حقیقت هویت تاریخی و فرهنگی مردمان این خطه از سرزمینمان را بیان و در غرفههای این خانه تاریخی، چشمان گردشگران و بازدیدكنندگان را میهمان زیباییهای خود میكنند.درهای چوبی و همه پنجرهها و نورگیرها رو به حیاط باز میشوند، علاوه بر غرفههای صنایعدستی، نورپردازی زیبای درهای چوبی دوطبقه ساختمان كه با پردههای سرخ منظم و یكدست از پشت پنجره سرك میكشند هر یك در رقابتی باشكوه میخواهند جلبتوجه كنند.
خانه جاجرمی واقع در خیابان طالقانی شرقی كوچه جاجرمی شهر بجنورد از بناهای اواخر دورۀ قاجاریه است كه به استناد كتیبه موجود در سال ۱۳۲۵ هجری قمری به دست استاد غلامرضا بنا یزدی ساخته شده است.این بنای كوچك و زیبا كه با شماره ۱۱۵۱ به ثبت ملی نیز رسیده، با پلان مربع و حدود ۶۰۰ مترمربع مساحت، نمونه ارزشمندی از معماری سنتی نوعِ حیاط مركزی است.
درهای چوبی و همه پنجرهها و نورگیرها رو به حیاط باز میشوند. ورودی حسینیه از طریق یك هشتی به حیاط مركزی متصل شده كه با دو رشته پلكان در گوشههای شمال شرقی جنوب غربی به مهتابیهای طبقه بالا راه مییابد.
قسمت فوقانی دیوار ایوان شرقی كتیبهای به خط نستعلیق وجود دارد كه در آن گزیدهای از تركیببند مشهور محتشم كاشانی در مرثیه شهدای كربلا (باز این چه شورش است) گچبری شده است. این مكان امروزه به خانه صنایعدستی استان تبدیل شده است و در آن انواع صنایعدستی استان تولید و عرضه میشود.
طرح كلی پلان بنا مربع شكل است و در ضلع شرقی و غربی از دوطبقه تشكیل شده كه درمجموع حدود ۶۰۰ مترمربع مساحت دارد.
ورودی خانه از طریق یك هشتی به حیاط مركزی متصل شده كه با دو رشته پلكان در گوشههای شمال شرقی جنوب غربی به مهتابیهای طبقه فوقانی راه مییابد. سقف هشتی بنا در قسمت ورودی و تمام حجرههای طبقه پایین با قوس كلی پوشش یافته و طبقه بالا بهصورت تیرپوش است. بخش¬های مختلف بنا با آرایههای معماری از قبیل آجركاری، گچبری، مقرنس¬كاری و كتیبه¬هایی تزئین شده است.
بنا به سبك حیات مركزی كه در دو ضلع شرق و غرب آن فضاهایی در دوطبقه و در دو ضلع جنوب و شمال در یك طبقه ساخته شدهاند. طول بنا ۳۰ و عرض آن ۲۴ است كه مساحتی حدود ۷۲ مترمربع را در برمیگیرد. ابعاد حیاط مركزی نیز معادل ۱۵ در ۱۵ و مساحتی حدود ۲۲۵ مترمربع از سطح كلی بنا را شامل میشود.
بنای اولیه خانه جاجرمی به استناد قول مالك (مرحوم حاج علیاكبر جاجرمی) در ابتدا كاربری مسكونی داشته و بعدها وقف حسینیه شده است، در واقع این بنا پس از متروك شدن از سوی خانواده واقف بهشرط مرمت، حفظ و احیا و رعایت مفاد وقف نامه در اختیار اداره كل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی خراسان شمالی قرار داده شد و پس از طی مراحل مرمت بهعنوان خانه صنایعدستی بهرهبرداری شده است.
هماكنون خانه جاجرمی بهعنوان یك مكان تاریخی و جاذبه شهر و بازارچه صنایعدستی شناخته شده و در ایام محرم و دیگر اعیاد و شهادتها، مراسم عزاداری و جشن در آن برگزار میشود.
